3. Sparta

Wiele osób, niezależnie od tego, czy interesują się czasami antycznymi zna związek frazeologiczny "spartańskie wychowanie''. Oznacza on kształcenie surowe i rygorystyczne. Spartański wzorzec wychowania stawiał sobie za cel wyedukowanie silnych, zdyscyplinowanych, oddanych państwu i uzdolnionych militarnie obywateli. Aby wykształcić taki lud, wychowaniem Spartan w dużej części zajmowało się państwo.

"Zakres wolności jednostki określano w Sparcie niezwykle wąsko" – pisze Ryszard Kulesza w książce pt.: "Ateny-Sparta 431-404 p.n.e." – "Interes osobisty musiał schodzić na dalszy plan. [Dlatego] nawet decyzja o losie dzieci obywatela nie zależała od niego samego”.

młody Spartiata

Etapy wychowania Spartan:

• Po narodzinach niemowlęta były oceniane przez reprezentujących państwo starców. Jeżeli zostały uznane za zbyt słabe bądź były posiadały jakieś niepełnosprawności, prawdopodobnie porzucano je w górach Tajget, gdzie miały znikome szanse na przeżycie.
  
  
• Do siódmego roku życia chłopcy byli wychowywani przez rodziców. Byli wtedy przyzwyczajani do surowych warunków, które czekają ich w przyszłości, np.: chodzili boso, by się hartować.
  
  
• Po tym okresie względnie błogiego dzieciństwa zaczynał się drugi, najdłuższy etap wychowania: agoge.  Jego głównymi założeniami były: podział na grupy wiekowe oraz koszary i relacja między uczniem a mentorem (bezwzględne posłuszeństwo jako element wychowania).

Etapy agoge:

• 7-17 rok życia - chłopcy wypracowywali swoją wytrzymałość poprzez wykonywanie wielu trudnych ćwiczeń, chłostę oraz udawane bitwy
  
  
• Następne 2 lata - stanowili oni rezerwę armii spartańskiej. Ci, którzy się wyróżniali spośród rówieśników mieli zaszczytną szansę wzięcia udziału w kryptei - wyprawach na zabijanie helotów. Uczyły ich one obojętności na pozbawianie życia innych.
  
  
• Po ukończeniu 20 lat - mężczyzna nadal mieszkał w przyporządkowanych koszarach, ale stawał się obywatelem, mógł założyć rodzinę oraz zostawał przydzielony do męskiego klubu (syssitie), w którym jadał posiłki.

Łagodniejsza forma agoge (bez skoszarowania, lecz z obowiązkowymi treningami fizycznymi) obowiązywała również dziewczęta. Kobiety w Sparcie musiały być w dobrej formie m.in. dlatego, by wydawały na świat odpowiednie potomstwo.

Od 60 roku życia obywatele stawali się członkami geruzji (rady starszych).